การใช้และการบำรุงรักษาเครื่องชั่งอิเลคทรอนิคส์แบบดิจิตอล
เรือตรีหญิง กนิษฐพรรณ ภุมมะโสภณ
เครื่องชั่งน้ำหนักเป็นเครื่องมือพื้นฐานของงานวิเคราะห์ และทดสอบ ดังนั้น การที่เครื่องชั่งน้ำหนักอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ แม่นยำ และความถูกต้องมากที่สุด ซึ่งจะส่งผลให้ผลการวิเคราะห์และทดสอบถูกต้องและแม่นยำขึ้นมากขึ้นเท่านั้น และอุปกรณ์ที่จำเป็นในการเป็นตัวบ่งบอกถึงความถูกต้องของเครื่องชั่งนั้นๆ คือ ตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน ซึ่งใช้เป็นตัวเปรียบเทียบน้ำหนักระหว่างน้ำหนักมาตรฐานของตุ้มน้ำหนักมาตรฐานกับค่าที่อ่านได้จากเครื่องชั่ง และองค์ประกอบที่สำคัญที่ทำให้เครื่องชั่ง และตุ้มน้ำหนักมาตรฐานสามารถอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ และยืดอายุการใช้งานได้นานที่สุด คือ การใช้งาน และการบำรุงรักษาที่ถูกวิธี โดยที่ผู้ใช้ควรมีความรู้เบื้องต้นในการตรวจสอบ และสอบเทียบเครื่องชั่งขั้นพื้นฐานได้
1. ตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
ตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน คือ ชิ้นวัตถุที่ทำขึ้นให้มีน้ำหนักตามขนาดต่างๆ โดยจะมีขนาดที่กำหนด หรือค่าที่ระบุเป็นตัวเลขจำนวนเต็ม เช่น 1 kg. , 100 g. , 50 mg. เป็นต้น

รูป 1.1 ชุดตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
1.1 คุณลักษณะของตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
1.1.1 มีมวลคงที่ในขอบเขตที่กำหนด (มีค่าความผิดพลาดสูงสุดที่ยอมรับได้)
1.1.2 มีรูปทรง และขนาดตามที่กำหนด (รูปทรงเดียวกันทั้งชุด)
1.1.3 ทำจากโละไม่เป็นสนิม และไม่เป็นสารแม่เหล็ก
1.1.4 ผิวเรียบ เพื่อทำความสะอาดง่าย และไม่เป็นที่กักเก็บฝุ่น
1.1.5 ลักษณะแข็ง ไม่เป็นรอยง่าย
1.1.6 ความหนาแน่นของวัสดุเป็นไปตามมาตรฐาน
โดยคุณลักษณะ ข้อ 1.1.4 – 1.1.6 ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน OIML (The Organization International De Mecrology Legale)
1.2 ชนิดตุ้นน้ำหนักมาตรฐาน สามารถจำแนกได้ 4 ชนิด
1.2.1 ชนิดเดียว เป็นแท่งโลหะตันรูปทรงกระบอก ส่วนบนคอดให้สามารถใช้ปากคีบจับได้
1.2.2 ชนิดมีช่องปรับน้ำหนัก เป็นแท่งโลหะทรงกระบอก หรือสี่เหลี่ยม เจาะช่องตรงกลางสำหรับใส่น้ำหนักเพื่อปรับให้น้ำหนักนั้นมีค่าถูกต้อง
1.2.3 ชนิดแผ่นโลหะ เป็นโลหะรูปสามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม และห้าเหลี่ยม ใช้กับน้ำหนักน้อยๆ
1.2.4 ชนิดลวด เป็นแผ่นโลหะดัดงอเป็นรูปเส้นตรงที่ต่อกันลักษณะต่างๆตามขนาดน้ำหนัก
รูป 1.2 ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานชนิดเดียว

รูป 1.3 ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานชนิดมีช่องปรับน้ำหนัก

รูป 1.4 ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานช นิดแผ่นโลหะ

รูป 1.5 ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานช นิดลวด

1.3 วิธีบำรุงรักษาตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
1.3.1 ไม่สัมผัสตุ้มน้ำหนักมาตรฐานด้วยมือเปล่า ต้องใช้ปากคีบ หนังชามัวร์ หรือถุงมือ
1.3.2 ไม่วางตุ้มน้ำหนักมาตรฐานโดยตรงกับพื้นโต๊ะ ต้องวางใกล้เครื่องชั่งบนกระดาษที่สะอาด หรือผ้าที่ไม่ทิ้งเส้นใยเกาะที่ตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
1.3.3 สอบเทียบตุ้มน้ำหนักมาตรฐานตามกำหนดเวลา
1.3.4 ทำความสะอาดตุ้มน้ำหนักมาตรฐานตามสมควร หรือก่อนและหลังใช้งานทุกครั้ง
1.4 วิธีทำความสะอาดตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
1.4.1 การทำความสะอาดด้วยไอน้ำร้อน คือ การใช้ไอน้ำร้อนกลั้นแบบสองครั้ง พ่นรอบๆตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน แล้วทิ้งให้แห้ง เหมาะสำหรับตุ้มน้ำหนักมาตรฐานชนิดเดียว
รูป 1.6 การทำความสะอาดด้วยไอน้ำร้อน
1.4.2 การทำด้วยคลื่นอัลตร้าโซนิค (Ultrasonic Wave) คือ การแช่ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานในเครื่องอัลตร้าโซนิคด้วยน้ำกลั้น แล้วทิ้งให้แห้ง เหมาะสำหรับตุ้มน้ำหนักมาตรฐานชนิดเดียว แผ่นโลหะ และลวด
1.4.3 การทำความสะอาดด้วยเคมี คือ การใช้แอลกอฮอล (Ether Alcohol) เช็ด หรือล้าง แล้วล้างออกด้วยน้ำกลั้นเดือน และทิ้งให้แห้ง เหมาะสำหรับตุ้มน้ำหนักมาตรฐานชนิดเดียว แผ่นโลหะ และลวด
1.4.4 ทำความสะอาดด้วยแปรงปัด คือ การใช้แปรงขนนุ่มปัดฝุ่น เหมาะสำหรับตุ้มน้ำหนักมาตรฐานทุกชนิด
1.4.5 ทำความสะอาดด้วยผ้า หรือกระดาษเช็คเลนส์ คือ การใช้ผ้าชนิดที่ไม่ทิ้งใย หนังชามัวร์ หรือกระดาษเช็ดเลนส์ที่สะอาดเช็ดโดยไม่ต้องใช้น้ำ หรือน้ำยาทำความสะอาด เหมาะสำหรับตุ้มน้ำหนักมาตรฐานทุกชนิด
รูป 1.7 อุปกรณ์ทำความสะอาดตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน
โดยวิธีทำความสะอาดตุ้มน้ำหนักมาตรฐาน วิธีที่ 1.4.1 – 1.4.3 หลังทำความสะอาดด้วยวิธีดังกล่างแล้วต้องสอบเทียบตุ้มน้ำหนักมาตรฐานใหม่ทุกครั้ง
1.5 การใช้ตุ้มน้ำหนักมาตรฐานหลังการทำความสะอาด
หลังการทำความสะอาดตุ้มน้ำหนักมาตรฐานด้วยวิธีที่ 1.4.1 – 1.4.3 แล้วต้องวางตุ้มน้ำหนักมาตรฐานไว้ในอุณหภูมิปกติ หรืออุณหภูมิใช้งานก่อนการใช้งานเพื่อปรับสภาวะของตุ้มน้ำหนักมาตรฐานในระยะเวลาที่แตกต่างกัน ตามระดับ ชนิด และขนาดน้ำหนัก ดังตารางต่อไปนี้
Tabel1
ตารางแสดงระยะเวลาการปรับสภาวะตุ้มน้ำหนักมาตรฐานของ Class E2 และ F1